Problem bezpieczeństwa lotów jest niezmiernie istotną kwestią funkcjonowania lotnictwa. Jak wskazują wnioski z przeprowadzonych analiz jednym z czynników, który wpływa negatywnie na bezpieczeństwo lotów, jest potencjalna możliwość kolizji statków powietrznych z ptakami, szczególnie na lotnisku i w jego pobliżu. Pomimo stosowania różnorodnych metod, mających na celu minimalizowanie możliwości kolizji statków powietrznych z ptakami, okazuje się, że oferowane sposoby nie dają oczekiwanych rezultatów. Dlatego rozważany problem w dalszym ciągu jest otwarty i wymaga kontynuacji badań.
Jak wynika z międzynarodowych statystyk w latach 1950-1999 w lotnictwie wojskowym świata, na skutek zderzeń z ptakami, wydarzyło się nie mniej niż 286 wypadków ciężkich. Z tego co najmniej 63 z nich to wypadki śmiertelne. Najwięcej wypadków związanych ze zderzeniami z ptakami było w Niemczech - 60 wypadków, w Wielkiej Brytanii - 47 wypadków i Stanach Zjednoczonych - 46 wypadków. Większość z tych zdarzeń zaistniała na samolotach myśliwskich i myśliwsko-szturmowych (nie mniej niż 179 wypadków), na samolotach dwusilnikowych 40 wypadków, na szkolnych 34 wypadki. Jak się okazuje, pomimo znacznego zmniejszenia ilości lotów samolotów wojskowych, w ostatniej dekadzie ilość wypadków zderzeń z ptakami nie zmalała a wręcz odwrotnie wzrosła. Tylko od 1990 roku w katastrofach wojskowych statków powietrznych spowodowanych zderzeniami z ptakami zginęło 68 osób.
Jak wynika z danych statystycznych, do kolizji z ptakami najczęściej dochodzi na małych wysokościach (nie przekraczających 50m), przede wszystkim podczas startu i lądowania oraz w rejonie lotnisk na wysokości do 300m.
W lotnictwie wojskowym USA co roku rejestruje się około 1500 przypadków zderzeń. W ostatnich 15 latach z tego powodu rozbiło się 15 samolotów wojskowych, zginęło 3 pilotów.
Siły powietrzne USA podają następujące dane z lat 1985-1996
Ogólna liczba zderzeń z ptakami - 30907
z tego:
- w rejonie lotnisk - 14887 (48% wszystkich zderzeń);
- w lotach na małych wysokościach - 6018 (20%);
- ilość ofiar śmiertelnych - 33 osoby;
- zniszczonych statków powietrznych - 14;
- straty materialne ogółem - 457 mln dol. USA;
- średnia ilość zderzeń w ciągu roku - 2600;
- straty średnioroczne - 38 mln dol. USA [3].
Najtragiczniejszą katastrofą w historii lotnictwa wojskowego Stanów Zjednoczonych spowodowaną kolizją z ptakami była katastrofa samolotu E-3B, który rozbił się 22 września 1995 r. bezpośrednio po starcie z lotniska Emendorf na Alacesa. Zginęło wtedy 24 członków załogi i zniszczony został samolot wartości 200 milionów dolarów. Przyczyną katastrofy było zderzenie ze stadem gęsi kanadyjskich. Również w Europie w roku 1996 w Holandii wydarzyła się podobna katastrofa samolotu C-l30, w której zginęły 34 osoby. Przyczyną tej katastrofy było zderzenie się samolotu na podejściu do lądowania ze stadem około 600 wróbli i siewek[3].
W Polsce również miały miejsce katastrofy lotnicze, w których główną przyczyną były zderzenia z ptakami. W dniu 3.08.1965 r. uczeń pchor. Andrzej Antkiewicz na samolocie TS-11 po starcie, na wysokości około 100m, wpadł w stado gołębi liczące kilkadziesiąt sztuk. Spowodowało to zgaśnięcie silnika. W czasie przymusowego lądowania na wysokości 12m zahaczył lewym skrzydłem i statecznikiem pionowym o przewody dwóch linii energetycznych. W wyniku tego zderzenia z ziemią pchor. Antkiewicz poniósł śmierć na miejscu a samolot uległ całkowitemu zniszczeniu.
Dnia 9.04. 1972 r. w czasie lotu rozpoznawczego na samolocie Lim-2 na wysokości 400m nastąpiło zderzenie z jastrzębiem. Przednia część osłony kabiny została zniszczona a pilot doznał poważnych obrażeń głowy.
Innym wypadkiem była katastrofa na śmigłowcu Mi-14 Marynarki Wojennej. W dniu 15.06. 1983 r. w czasie lotu na małej wysokości śmigłowiec zderzył się ze stadem gołębi i nastąpiło zgaśnięcie silników. Brak odpowiedniej wysokości uniemożliwiło załodze przeprowadzenie lądowania autorotacyjnego. Trzech członków załogi zginęło w czasie zderzenia śmigłowca z ziemią.
Dnia 17. 05. 1984r. w czasie wykonywania zadania na samolocie Su-20 w strefie pilotażu na wysokości 250- 300 i prędkości 700-750 km/h nastąpiło zderzenie z ptakiem. W wyniku zderzenia rozbita została przednia szyba pancerna. Rozbite szkło i fragmenty ptaka dostały się do kabiny lekko raniąc pilota [3].
Dnia 14 lipca 1999r. w czasie przelotu na wysokości 100m nad lotniskiem Dęblin nastąpiło zderzenie z bocianem samolotu TS-11 „Iskra”. Uszkodzeniu uległa prawa część kadłuba i silnik (fot. 1). Na skutek zderzenia nastąpiło również częściowe zablokowanie steru kierunku.
Oprócz tej awarii zaistniały 4 uszkodzenia statków powietrznych w tym: uszkodzenie samolotu Su-22, silników samolotów MiG-21, TS-11 i płatowca samolotu
TS-11. Zarejestrowano również 37 zderzeń zakwalifikowanych jako przesłanki wypadku lotniczego. Statystyczny koszt jednego zderzenia to ponad 80 tys. złotych.
W 2004 roku pomimo coraz szerszego stosowania profilaktyki wzrosła liczba zarejestrowanych zderzeń statków powietrznych z ptakami. Nie oznacza to jednak, że było więcej faktycznych kolizji, oznacza raczej, że poprawia się sprawozdawczość i zgłoszono więcej w stosunku do lat ubiegłych zdarzeń nie mających skutków w postaci uszkodzeń statków powietrznych. Z odnotowanych 30 zdarzeń tylko dwa bowiem zakończyły się uszkodzeniem silników[1].
Liczba kolizji z ptakami jest zróżnicowana na poszczególnych lotniskach i zależy między innymi od:
- położenia geograficznego danego lotniska,
- środowiska naturalnego na lotnisku i wokół niego,
- sposobów i metod zapobiegania zderzeniom statków powietrznych z ptakami,
- intensywności lotów.
Reasumując, nie bez znaczenia dla liczby zderzeń statków powietrznych z ptakami jest wysokość lotu statku powietrznego. Analiza zderzeń uwzględniająca jako kryterium wysokość lotu samolotu pozwala jednoznacznie stwierdzić, że najczęściej dochodzi do kolizji w przedziale wysokości 200 - 300 m Wraz ze wzrostem wysokości zmniejsza się liczba ptaków, a tym samym maleje prawdopodobieństwo zderzenia z nimi. Liczba zderzeń z ptakami zależy także od etapu lotu. Ze statystyk wynika, że najczęściej do kolizji z ptakami dochodzi w czasie operacji powietrznych związanych z ze startem, odlotem z lotniska i podejściem do lądowania, a najrzadziej podczas kołowania i rozbiegu. Przyjmuje się, że, kołowanie i rozbieg trwają stosunkowo krótko i charakteryzuję się dużym nasileniem hałasu, ponadto na lotniskach stosuje się różne sposoby odstraszania ptaków. Natomiast w pozostałych etapach lotu odbywających się poza zasięgiem środków odstraszania notuje się najwięcej kolizji.
Ogólnie w latach 1991-2000 w polskim lotnictwie wojskowym zarejestrowano 355 przypadków zderzeń statków powietrznych z ptakami. Jak wynika z powyższych danych pomimo zmniejszania się wielkości nalotu ogólnego w lotnictwie wojskowym oraz wprowadzenia działań profilaktycznych ilość zderzeń statków powietrznych z ptakami wzrasta. Wskaźnik zderzeń na 10 tysięcy godzin nalotu wzrósł z 31,5 w 1991 do 56,55 w roku 200.
Literatura
1. Dzik T. and A. Kiernicki 2005, Ptaki - użytkownicy przestrzeni powietrznej (Birds as Users of the Air Space), The Air Force Review No 8:21-36
2. FSF Editorial Staff 2002. Border-collie Patrols Are Among Newest Methods of Airport Wildlife Control. FSF Airport Operations. Vol. 28 No 4.
3. Klich E. 2008. Ryzyko zderzeń statków powietrznych z ptakami (A Risk of Bird-Aircraft Collisions). State Commission on Aircraft Accident Investigation. Warsaw. (unpublished materials)
4. Szymczak J. 1989. Zderzenia samolotów z ptakami (Bird strikes to aircraft)The Air Force Review nr 4:23-34
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz